Current Affairs in Marathi [मराठी चालू घडामोडी 2026-27]

Notes:
TROPEX-25 किंवा थिएटर लेव्हल ऑपरेशनल रेडीनेस एक्सरसाइज 2025 हे भारताचे सर्वात मोठे द्वैवार्षिक सागरी सराव आहे. भारतीय नौदलाच्या नेतृत्वाखाली लष्कर, वायुदल आणि तटरक्षक दलाचा सहभाग आहे. या सरावात संयुक्त युद्ध, शक्ती प्रक्षेपण आणि हिंद महासागर क्षेत्रातील आव्हानांचा मुकाबला करण्यावर लक्ष केंद्रित केले जाते. वरिष्ठ लष्करी नेत्यांनी आयएनएस विक्रांतवरच्या ऑपरेशन्स पाहिल्या, ज्यात भारताच्या विमानवाहू शक्तीचे दर्शन झाले. सरावाने एकात्मिक ताफा ऑपरेशन्सचे प्रदर्शन केले, पूर्व आणि पश्चिम ताफा एकत्र आणले. लष्कर, नौदल आणि वायुदलाचे उपप्रमुख सहभागी झाले, ज्यामुळे संयुक्त युद्ध समन्वय वाढत असल्याचे दर्शवले. TROPEX-25 भारताच्या इंडो-पॅसिफिक धोरणाला बळकट करते आणि चीनच्या वाढत्या नौदल उपस्थितीविरुद्ध प्रतिबंधक संदेश देते. या सरावाने प्रादेशिक सुरक्षा आणि क्वाड सहकार्यात भारताच्या भूमिकेला अधिक बळकटी दिली.

Notes:
हरियाणा सरकारने “महारी लाडो” रेडिओ कार्यक्रम बेटी बचाओ बेटी पढाओ (BBBP) योजनेअंतर्गत सुरू केला आहे. BBBP योजना भारत सरकारने 22 जानेवारी 2015 रोजी पानिपत, हरियाणा येथे सुरू केली. या योजनेचे उद्दिष्ट घटणाऱ्या बाललिंग गुणोत्तराला सुधारणे आणि मुली व महिलांसाठी समान संधी, काळजी आणि सन्मान सुनिश्चित करणे हे आहे.

Notes:
स्वच्छ अणुऊर्जेकडे एक मोठे पाऊल टाकत चीनने गोबी वाळवंटातील गांसू प्रांतातील वुई शहरात जगातील पहिला थोरियम मोल्टन सॉल्ट रिअॅक्टर (TMSR) सुरू केला आहे. हा थोरियम-आधारित रिअॅक्टर ऑक्टोबर 2023 मध्ये सुरू झाला आणि 2 मेगावॅट (MW) वीज निर्माण करतो. या प्रकल्पाला 2011 पासून $444 दशलक्ष गुंतवणूक मिळाली असून चीनच्या अमेरिकेसोबतच्या व्यापार तणावाच्या काळात जागतिक अणु नवकल्पनेत मोठा बदल घडवून आणला आहे. चीन 2030 पर्यंत 10 MW आवृत्ती तयार करण्याचे नियोजन करत आहे, जे स्वच्छ ऊर्जेमध्ये दीर्घकालीन उद्दिष्टे दर्शवते. थोरियम युरेनियमपेक्षा सुरक्षित आहे, कमी रेडिओधर्मी कचरा निर्माण करतो आणि शस्त्रांसाठी सहज वापरला जाऊ शकत नाही. रिअॅक्टरमध्ये वापरण्यासाठी त्याचे युरेनियम-233 (U-233) मध्ये रूपांतर करणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे ते जटिल पण सुरक्षित आणि शाश्वत ऊर्जेसाठी आशादायक आहे.

Notes:
आसाममधील बिश्वनाथ जिल्ह्यात असलेले नागशंकर मंदिर नुकतेच कासव संवर्धनासाठी आदर्श मंदिर म्हणून घोषित करण्यात आले आहे. हे प्राचीन हिंदू मंदिर भगवान शिवाला समर्पित आहे आणि ब्रह्मपुत्रा नदीच्या उत्तरेकडील किनारी स्थित आहे. हे मंदिर चौथ्या शतकात नागखा राज्याचे राजा नरशंकर यांनी बांधले होते आणि नंतर 1480 मध्ये आहोम राजा सुसेनफा यांनी त्याचे पुनरुत्थान केले. मंदिरात एक मोठे तलाव आहे ज्यामध्ये अंदाजे 250 ते 300 कासव राहतात. त्यामध्ये काळा सॉफ्टशेल, भारतीय सॉफ्टशेल आणि मलेशियन सॉफ्टशेल यांसारख्या दुर्मिळ प्रजातींचाही समावेश आहे. या तलावातील काही कासव शेकडो वर्षे जुने असल्याचे मानले जाते. मंदिराच्या परिसरात मोर, हरण आणि अजगरही आढळतात. त्यामुळे या ठिकाणाचे जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्व अधिक वाढले आहे.

Notes:
इंडियाAI मिशन 2023 मध्ये इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय व NASSCOM यांच्या संयुक्त सहकार्याने सुरू झाला. तो स्थानिक AI क्षमता वाढवण्यासाठी आणि स्टार्टअप्सना उच्च दर्जाच्या संगणकीय साधनांची सुविधा देण्यासाठी मदत करतो.

Notes:
अलीकडेच कर्नाटकातील उडुपी जिल्ह्यातील पेरदूरु येथील अनंतपद्मनाभ मंदिरात शैव आणि वैष्णव शिल्प असलेला १५व्या शतकातील दुर्मिळ दिवा सापडला. इतिहासकार टी. मुरुगेशी यांच्या मते, १४५६ मध्ये बसवन्नारस बंग यांनी हा दिवा दान केला होता. या दिव्याच्या दोन बाजूंवर सुंदर शिल्पकाम आहे, ज्यात शिव आणि विष्णू यांच्या कथा दाखवल्या आहेत.

Notes:
गोवा शिपयार्ड लिमिटेडने (GSL) 29 जुलै 2025 रोजी वास्को-द-गामा, गोवा येथे इंडियन कोस्ट गार्ड शिप अटल (ICGS Atal) या सहाव्या फास्ट पेट्रोल व्हेसलचे जलावतरण केले. हे जहाज भारतीय तटरक्षक दलासाठी GSL कडून स्वदेशी कार्यक्रमांतर्गत तयार होत आहे. हे जहाज तटरक्षक गस्त, बेट सुरक्षा आणि शोध व बचाव कार्यासाठी वापरले जाईल.

Notes:
केरळमधील कोचीच्या बॅकवॉटरमध्ये संशोधकांनी अल्फियस मधुसूदनाई नावाची नवी पिस्तूल कोळंबी प्रजाती शोधली आहे. पिस्तूल कोळंबीला त्यांच्या नख्यांनी निर्माण होणाऱ्या मोठ्या आवाजामुळे स्नॅपिंग कोळंबी असेही म्हणतात. ही प्रजाती अल्फीडे कुळातील असून, या प्रदेशातील नदीमुखातून नोंदवली गेलेली पहिली अल्फीड कोळंबी आहे. ही प्रजाती चिखलात बिळे खोदण्याचे वर्तन दर्शवते. या बिळांमुळे दलदलीच्या जमिनीत अडकलेले विषारी वायू बाहेर पडतात, त्यामुळे खारफुटीच्या परिसंस्थेला मदत होते. यामुळे मातीची गुणवत्ता सुधारते आणि किनारी परिसंस्थेचे आरोग्य टिकून राहते.

Notes:
हिंडन नदीच्या अलीकडील सर्वेक्षणातून पाण्याच्या गुणवत्तेबाबत गंभीर बाबी समोर आल्या आहेत. प्राथमिक चाचण्यांमध्ये अनेक ठिकाणी पाण्यात विरघळलेल्या ऑक्सिजनचे (DO) प्रमाण शून्य आढळले, ज्यामुळे ही नदी बहुतेक जलचरांसाठी ‘अस्तित्वासाठी अयोग्य’ ठरली आहे. हिंडन नदी ही यमुना नदीची उपनदी असून ती उत्तर प्रदेश आणि हरियाणा राज्यांमधून वाहते. तिचा उगम उत्तर प्रदेशातील सहारनपूर जिल्ह्यातील शिवालिक पर्वतरांगांमध्ये, सुमारे 800 मीटर उंचीवर होतो. ही नदी पश्चिम उत्तर प्रदेश आणि हरियाणाच्या औद्योगिक पट्ट्यातून वाहत जाऊन नोएडा जवळ यमुना नदीला मिळते. तिची एकूण लांबी सुमारे 400 km आहे. काली (पश्चिम) नदी आणि कृष्णी नदी या तिच्या प्रमुख उपनद्या आहेत.

Notes:
आयएनएस दुनागिरी ही निलगिरी वर्ग (Project 17A) स्टेल्थ फ्रिगेट्समधील पाचवी नौका आहे. तिची रचना वॉरशिप डिझाइन ब्युरोने केली असून, बांधणी गार्डन रीच शिपबिल्डिंग अँड इंजिनियर्सने केली आहे. ही नौका आधुनिक CODOG प्रणोदन प्रणाली आणि Integrated Platform Management System (IPMS) ने सुसज्ज आहे.