Current Affairs in Marathi [मराठी चालू घडामोडी 2026-27]

Notes:
NASA च्या MAVEN ऑर्बिटरने 2013 मध्ये प्रक्षेपित केले. नुकतेच मंगळाच्या वातावरणात आकर्षक जांभळ्या रंगाचे अरोरा कॅप्चर केले. MAVEN चे प्राथमिक ध्येय मंगळाच्या वरच्या वातावरणाचा अभ्यास करणे आणि सौर क्रियाकलापाने त्याचे वातावरण कसे काढून टाकले आहे आणि ग्रहाचे थंड, ओसाड वाळवंटात रूपांतर कसे केले आहे हे समजून घेणे आहे. या संशोधनाचे उद्दिष्ट मंगळाचे संभाव्यतः राहण्यायोग्य जगापासून त्याच्या सद्य स्थितीकडे होणारे संक्रमण उलगडणे आहे, जे सूक्ष्मजीव जीवनासाठी त्याची भूतकाळातील क्षमता समजून घेण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे.

Notes:
किमान आधारभूत किमतीवर (एमएसपी) खात्रीशीर डाळ खरेदीसाठी शेतकऱ्यांना ई-समृद्धी पोर्टलवर नोंदणी करण्यास प्रोत्साहित करावे, असे आवाहन केंद्रीय कृषिमंत्र्यांनी राज्य सरकारांना केले. NAFED आणि NCCF द्वारे सुरू केलेले ई-समृद्धी पोर्टल थेट नोंदणी किंवा PACS आणि FPO द्वारे परवानगी देते. नाफेडकडून थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात पैसे दिले जातात. 1958 मध्ये स्थापन झालेली सर्वोच्च विपणन सहकारी संस्था NAFED कृषी व्यापाराला प्रोत्साहन देते आणि NAFED चे मुख्यालय नवी दिल्ली येथे आहे.

Notes:
UNESCO ने जागतिक स्तरावर मातीच्या गुणवत्तेचे मूल्यमापन प्रमाणित करण्यासाठी मोरोक्को येथील आंतरराष्ट्रीय परिषदेत नवीन जागतिक मृदा आरोग्य निर्देशांक सादर केला. वेगवेगळ्या परिसंस्थेतील मातीच्या ऱ्हासाचे ट्रेंड आणि सुधारणांचे निरीक्षण करणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे.
सर्वोत्तम पद्धती विकसित करण्यासाठी UNESCO दहा बायोस्फीअर रिझर्व्हमध्ये शाश्वत माती व्यवस्थापनाचे प्रायोगिक तत्त्व करेल. जागतिक स्तरावर, मातीच्या ऱ्हासामुळे 75% जमीन प्रभावित होते, 3.2 अब्ज लोकांवर परिणाम होतो, आणि 2050 पर्यंत 90% पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.
भारतात 32% जमीन निकृष्ट झाली आहे. 25% जंगलतोड आणि औद्योगिक प्रदूषणासह विविध कारणांमुळे वाळवंटीकरण होत आहे.

Notes:
भारतीय वस्त्रोद्योग परिसंघ (CITI) आणि आंतरराष्ट्रीय कामगार संघटना (ILO) यांनी मूलभूत तत्त्वे आणि कामाचे अधिकार (FPRW) प्रकल्प सुरू केला आहे. Fundamental Principles and Rights at Work (FPRW) या उपक्रमाचा उद्देश जागरुकता वाढवणे आणि श्रमिक मानकांवरील सर्वोत्तम पद्धती सामायिक करणे हे आहे.
Fundamental Principles and Rights at Work (FPRW) प्रकल्प सामाजिक आणि आर्थिक कल्याणासाठी महत्त्वपूर्ण मूलभूत मानवी मूल्यांचे पालन करण्यावर लक्ष केंद्रित करतो.

Notes:
वायनाड वन्यजीव अभयारण्यात अलीकडेच झालेल्या दोन दिवसीय गिधाड सर्वेक्षणात नऊ ठिकाणी 80 गिधाडे नोंदवली गेली. वायनाड वन्यजीव अभयारण्य केरळमध्ये पश्चिम घाटाच्या दक्षिण भागात आहे. हे निलगिरी बायोस्फिअर रिझर्व्हचे एक भाग आहे, जो युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे. हे अभयारण्य कर्नाटकातील नागरहोल आणि बंदीपूर, तसेच तामिळनाडूमधील मुदुमलाई सारख्या संरक्षित क्षेत्रांनी वेढलेले आहे. पनिया, कत्तुनायकन, कुरुमा, ऊराली, आदियन आणि कुरिचिया यांसारख्या अनेक आदिवासी जमाती या जंगलात राहतात.

Notes:
कोलंबिया विद्यापीठाच्या अभ्यासानुसार, पाण्यातील आर्सेनिकच्या दीर्घकालीन संपर्कामुळे हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आजारांचा धोका वाढू शकतो. आर्सेनिक हा एक नैसर्गिक घटक आहे जो हवे, पाणी आणि मातीमध्ये आढळतो तसेच खाणकामासारख्या उद्योगांद्वारे सोडला जातो. तो सेंद्रिय आणि अत्यंत विषारी अशा अजैविक स्वरूपात अस्तित्वात आहे; दूषित पाणी आणि अन्न हे सामान्य संपर्क स्रोत आहेत. जास्त आर्सेनिक पातळी विषबाधा करते ज्यामुळे मळमळ, उलट्या आणि अतिसार होतो, तर दीर्घकालीन संपर्कामुळे त्वचेतील बदल होऊ शकतात. आर्सेनिकचा वापर उंदीर विष, कीटकनाशके, सेमीकंडक्टर, काच निर्मिती आणि लाकूड संरक्षक म्हणून केला जातो, तरीही त्याच्या विषारीपणामुळे त्याचा वापर कठोरपणे नियंत्रित आहे.

Notes:
नेफ्ट डास्लारी, ज्याला “ऑइल रॉक्स” म्हणूनही ओळखले जाते, जगातील सर्वात जुने अपतटीय तेल उत्पादन केंद्र आहे. हे बाकू, अझरबैजानपासून सुमारे 100 किमी अंतरावर स्थित आहे. 1940 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात स्थापन झालेले हे एकल ड्रिलिंग रिगपासून तेल विहिरी आणि पुलांच्या विस्तृत नेटवर्कमध्ये विकसित झाले, जे एकेकाळी 5,000 पेक्षा जास्त कामगारांना आश्रय देते. अलीकडेच प्रदूषण आणि उत्पादन घट याबद्दलच्या पर्यावरणीय चिंतांनी अझरबैजानच्या तेल उद्योगातील त्याचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे कारण जागतिक स्तरावर हवामान उपक्रमांवरील चर्चा तीव्र होत आहेत. त्याला पर्यटन स्थळ किंवा संग्रहालयात रूपांतरित करण्याचे प्रस्ताव आहेत.

Notes:
गुरूंग समाज नवीन वर्षाचे स्वागत आणि जुन्या वर्षाचा निरोप देण्यासाठी Tamu Lhosar सण साजरा करतो. हा सण नेपाळच्या डोंगराळ आणि पर्वतीय जिल्ह्यांमध्ये साजरा केला जातो ज्यात लमजुंग, गोरखा, तनहुं आणि इतरांचा समावेश आहे. काठमांडूच्या टुंडिखेल येथे विशेष साजरा होतो जिथे गुरूंग महिला पारंपरिक पोशाख घालतात ज्यात मखमली ब्लाउज, घलेक शाल, पटुकी आणि साड्या यांचा समावेश आहे. पुरुष भोटो, भांग्रा, कच्छद यांसारखे सांस्कृतिक पोशाख घालून रंगीबेरंगी नृत्य करतात. Tamu Lhosar नेपाळी महिन्याच्या पुष महिन्याच्या 15व्या दिवशी (डिसेंबर-जानवारी) साजरा केला जातो आणि त्यासाठी सार्वजनिक सुट्टी घोषित केली जाते.

Notes:
शुक्र, शनी, गुरु आणि मंगळ यांनी रात्रीच्या आकाशात दुर्मिळ वक्र तयार केले, ज्याला ‘ग्रह संचलन’ म्हणतात. ग्रह संचलन तेव्हा होते जेव्हा अनेक ग्रह एकाच वेळी रात्रीच्या आकाशात दिसतात. या घटनेला ‘संयोग’ असेही म्हणतात, ज्यात ग्रह जवळजवळ किंवा एकमेकांना स्पर्श करताना दिसतात, पण हे एक दृष्टीभ्रम आहे. प्रत्येक ग्रहाची हालचाल वेगळी असते आणि ते वेगवेगळ्या गतीने फिरतात, त्यामुळे एकाच वेळी दिसणे दुर्मिळ आहे. अशा प्रकारचे चार किंवा अधिक ग्रहांचे संचलन दुर्मिळ असतात आणि दरवर्षी होत नाहीत, असे नासाने नमूद केले आहे.

Notes:
हरियाणा सरकारने भिवानी जिल्ह्यातील मिताथल आणि तिघ्राणा या दोन हडप्पा स्थळांना संरक्षित पुरातत्त्वीय स्थळे म्हणून घोषित केले आहे. ही स्थळे मिताथल येथे 10 एकर क्षेत्रात संरक्षित आहेत, ज्याची अधिसूचना 13 मार्च 2025 रोजी जारी करण्यात आली होती. मिताथल स्थळ इ.स.पू. 3-2 हजारकाळातील असून, येथे हडप्पा नगररचना आणि काळ्या रंगाचे चित्र असलेली लाल मातीची भांडी आढळतात. तिघ्राणा स्थळात हडप्पा-पश्चात आणि हडप्पा-पूर्व थर असून, ते चालकोलिथिक शेतकरी सोंथियन संस्कृतीशी जोडलेले आहे. येथे चिखल-विटांचे घर, प्रारंभिक किल्लेबंदी आणि द्विवर्णी चाकावर तयार केलेली भांडी सापडली आहेत. हिरव्या कर्णेलियनच्या कड्या सापडल्यामुळे मणी आणि दागिन्यांचे उत्पादन असल्याचे संकेत मिळतात. या स्थळांवर प्री-सिसवाल ते हडप्पा-पश्चात काळापर्यंत अखंड मानवी वस्तीचे पुरावे मिळतात, जे प्रारंभिक शेती, हस्तकला आणि समुदाय संरचनेची माहिती देतात.