Marathi Current Affairs [मराठी चालू घडामोडी 2025-26]

Notes:
नवी दिल्लीतील एम्सने भारतातील स्ट्रोक उपचार सुधारण्यासाठी ग्रॅसरूट ग्रॅव्हिटी स्टेंट-रिट्रिव्हर सिस्टम (लार्ज वेसल ऑक्लूजन स्ट्रोक ट्रायल) सुरू केली आहे. या चाचणीत स्ट्रोकच्या गाठींसाठी डिझाइन केलेल्या पुढच्या पिढीच्या स्टेंट-रिट्रिव्हरची सुरक्षा आणि कार्यक्षमता तपासली जाते. भारतात स्ट्रोक काळजीत अडचणी आहेत, कारण 3,75,000 पात्र रुग्णांपैकी फक्त 4,500 रुग्णांना दरवर्षी महत्त्वपूर्ण यांत्रिक थ्रोम्बेक्टॉमी मिळते. या चाचणीचा उद्देश कमी खर्चिक स्टेंट-रिट्रिव्हर प्रदान करणे आहे, जो रक्तप्रवाह जलद आणि सुरक्षितपणे पुन्हा सुरू करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय आणि भारतीय तज्ज्ञांच्या सहकार्याने विकसित करण्यात आला आहे.

Notes:
भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) ताज्या ग्राहक आत्मविश्वास सर्वेक्षणानुसार (CCS) अर्थव्यवस्था, रोजगार, उत्पन्न आणि खर्चाबाबत ग्राहकांचा आत्मविश्वास कमी झाला आहे. या सर्वेक्षणानुसार ग्राहकांचा आशावाद अधिक खर्चाला चालना देतो तर निराशा मंदीला कारण ठरू शकते. हे द्विमासिक RBI द्वारे प्रसिद्ध केले जाते. हे चालू स्थिती निर्देशांक (CSI) आणि भविष्य अपेक्षा निर्देशांक (FEI) यांचा प्रमुख सूचक म्हणून वापर करते. भविष्य अपेक्षा निर्देशांक 0.5 अंकांनी सुधारून 121.9 वर पोहोचला आहे जो भविष्यातील खर्चासाठी अधिक आशावाद दर्शवतो. चालू स्थिती निर्देशांक नोव्हेंबर 2024 मध्ये 0.7 अंकांनी कमी होऊन 94 वर आला आहे जो घरगुती खर्च वगळता कमी भावना दर्शवतो.

Notes:
नागरी उड्डाण मंत्रालयाने कोलकाता विमानतळावर “उडान यात्रि कॅफे” सुरू केले आहे, ज्यामुळे प्रवाशांना परवडणाऱ्या किमतीत खाद्यपदार्थ आणि पेये उपलब्ध होतील. कॅफेमध्ये पाणी, चहा, कॉफी आणि स्नॅक्स यांसारख्या मूलभूत वस्तूंची उपलब्धता असून त्याचा मुख्य उद्देश गुणवत्ता आणि परवडणारी सेवा प्रदान करणे आहे. या उपक्रमाचा उद्देश प्रवाशांच्या अनुभवात वाढ करणे आणि विमानतळावरील महागड्या खाद्यपदार्थांमुळे होणारा आर्थिक ताण कमी करणे आहे. पहिले आउटलेट कोलकाताच्या नेताजी सुभाषचंद्र बोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर पायलट प्रकल्प म्हणून सुरू करण्यात आले आहे. जर हा प्रकल्प यशस्वी झाला, तर हा उपक्रम भारतातील इतर विमानतळांपर्यंत विस्तारित केला जाईल.

Notes:
फेडरल एव्हिएशन अॅडमिनिस्ट्रेशनने (FAA) ब्ल्यू ओरिजिनला न्यू ग्लेन रॉकेटसाठी व्यावसायिक अवकाश प्रक्षेपण परवाना दिला आहे. न्यू ग्लेन रॉकेट अमेरिकन अंतराळ तंत्रज्ञान कंपनी ब्ल्यू ओरिजिनने विकसित केला आहे. न्यू ग्लेन हे जड वस्तू उचलणारे दोन टप्प्यांचे रॉकेट आहे ज्याचे नाव जॉन ग्लेन यांच्या नावावर आहे, जे पृथ्वीभोवती प्रदक्षिणा करणारे पहिले अमेरिकन होते. हे रॉकेट 320 फूट उंच आहे आणि 7 मीटर रुंद पेलोड फेअरिंग आहे. पहिला टप्पा पुनर्वापरयोग्य आहे आणि सात BE-4 इंजिन्सद्वारे चालविला जातो जे 3.8 दशलक्ष पाउंडपेक्षा जास्त जोर निर्माण करतात. दुसरा टप्पा दोन BE-3U इंजिन्स वापरतो जे द्रव हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनने चालविले जातात आणि 320,000 पाउंडपेक्षा जास्त व्हॅक्युम थ्रस्ट निर्माण करतात.

Notes:
तंबाखू मंडळाने तंबाखू उद्योगाच्या टिकाव आणि वाढीसाठी अनेक धोरणात्मक उपक्रम सुरू केले आहेत. तंबाखू मंडळ कायदा 1975 अंतर्गत 1 जानेवारी 1976 रोजी भारतातील तंबाखू मंडळाची स्थापना झाली. हे मंडळ अध्यक्षांच्या नेतृत्वाखाली कार्य करते आणि तंबाखू उद्योगाच्या विकासासाठी काम करते. याचे मुख्य कार्य म्हणजे तंबाखू निर्यात प्रोत्साहन, एफसीव्ही तंबाखू उत्पादन आणि वितरणाचे नियमन आणि देशांतर्गत व आंतरराष्ट्रीय तंबाखू व्यापाराला समर्थन करणे. चीननंतर भारत हा जागतिक स्तरावर दुसऱ्या क्रमांकाचा तंबाखू उत्पादक आहे. ब्राझीलनंतर भारत हा असंस्कृत तंबाखूचा दुसऱ्या क्रमांकाचा निर्यातदार आहे.

Notes:
अलीकडेच आंतरराष्ट्रीय शास्त्रज्ञांच्या एका चमूने शिकाऱ्यांकडून मिळालेल्या अवशेषांमधून साओलाचा जीनोम यशस्वीरित्या तयार केला. साओलाचे शास्त्रीय नाव Pseudoryx nghetinhensis असून तो पृथ्वीवरील सर्वात दुर्मिळ सस्तन प्राण्यांपैकी एक मानला जातो. त्याच्या लपून राहण्याच्या स्वभावामुळे त्याला “एशियन युनिकॉर्न” असे टोपणनाव मिळाले आहे. 1992 मध्ये व्हिएतनामच्या वन मंत्रालय आणि वर्ल्ड वाईड फंड फॉर नेचर (WWF) यांच्या संयुक्त सर्वेक्षणात तो प्रथम आढळला. 2015 पर्यंत सुमारे 50 ते 300 साओला उरले असावेत असा अंदाज असून तो IUCN च्या रेड लिस्टमध्ये गंभीर संकटात असलेल्या प्राण्यांमध्ये समाविष्ट आहे. साओला लाओस आणि व्हिएतनामच्या सीमेवरील अ‍ॅनामाइट पर्वतरांगांतील सदाहरित जंगलात राहतो. हा भाग जैवविविधतेने समृद्ध असून येथे भरपूर पाऊस पडतो.

Notes:
मालवा उत्सव हा मध्य प्रदेशमधील सर्वात मोठ्या सांस्कृतिक उत्सवांपैकी एक आहे. भारतीय नृत्य, संगीत आणि कला यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी तो मुख्यतः मध्य प्रदेशमध्ये साजरा केला जातो. नुकताच मालवा उत्सव 6 ते 12 मे 2025 या कालावधीत इंदोरच्या लालबाग कॉम्प्लेक्समध्ये पार पडला. या भव्य कार्यक्रमात मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री सहभागी झाले होते. हा उत्सव लोक संस्कृती मंच या संस्थेद्वारे आयोजित केला जातो आणि गेल्या 25 वर्षांपासून सातत्याने साजरा होत आहे. लोकसंस्कृती आणि परंपरा जपण्यासाठी आणि त्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी या उत्सवाचे आयोजन केले जाते. स्थानिक कलाकार आणि कारागिरांना मंच आणि बाजारपेठ मिळवून देणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे. हा उत्सव राष्ट्रीय एकात्मता आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण वाढवतो. भारतभरातून आलेले तसेच मध्य प्रदेशातील लोककलाकार या उत्सवात नृत्य आणि संगीत सादर करतात.

Notes:
अलीकडे देशभरातील अनेक संशोधन विद्यार्थ्यांनी 8 ते 13 महिने INSPIRE फेलोशिप न मिळाल्याबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे. या विलंबामुळे त्यांच्या संशोधनावर आणि आर्थिक स्थैर्यावर परिणाम होत आहे. INSPIRE म्हणजे Innovation in Science Pursuit for Inspired Research. ही योजना विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाची प्रमुख उपक्रम योजना आहे. ती 2008 मध्ये सुरू करण्यात आली. या योजनेचा उद्देश हुशार विद्यार्थ्यांना मूलभूत विज्ञान संशोधनाकडे आकर्षित करणे आणि देशात मजबूत विज्ञान आणि तंत्रज्ञान पायाभूत सुविधा निर्माण करणे आहे. इतर शिष्यवृत्तींप्रमाणे ही योजना प्रवेश परीक्षा घेत नाही, तर शैक्षणिक गुणवत्तेच्या आधारे उमेदवारांची निवड करते. दरवर्षी सुमारे 1000 विद्यार्थ्यांना डॉक्टरेट संशोधनासाठी ही फेलोशिप दिली जाते.

Notes:
ग्लोबल एज्युकेशन मॉनिटरिंग (GEM) अहवाल हा UNESCO ही संस्था दरवर्षी प्रकाशित करते. हा अहवाल शिक्षणातील प्रगती, आव्हाने आणि प्रवृत्ती यांचे सखोल विश्लेषण करतो. २००२ मध्ये हा अहवाल सुरू झाला आणि २०१६ मध्ये त्याचे नाव बदलले गेले. GEM अहवालानुसार सध्या जगभरात २७२ दशलक्ष मुले शाळेबाहेर आहेत, जे मागील आकड्यापेक्षा २१ दशलक्षांनी जास्त आहे.

Notes:
२४ जुलै २०२५ रोजी राजस्थान सरकारने कारगिल युद्धातील शहीद सैनिकांच्या सन्मानार्थ “कारगिल शौर्य वाटिका” स्थापन केली. ही उपक्रम कारगिल विजय दिवसाच्या २६व्या वर्धापन दिनानिमित्त आहे आणि हरियाळी अमावस्येला १,१०० रोपांची लागवड करून सुरू झाला. या उपक्रमात २१ वीरांगनांनी सहभाग घेतला. लागवडीत सिंदूर, अरेका पाम, सॉंग ऑफ इंडिया, कृष्ण फिकस आणि क्रोटन यांचा समावेश आहे.